Kobiety z Kresów - ELIZA ORZESZKOWA

Była jedną z najwybitniejszych postaci okresu pozytywizmu, a zarazem polskiej literatury z Kresów. Zawsze wierna Grodzieńszczyźnie. Dwukrotnie była kandydowała do literackiej Nagrody Nobla.

Eliza Orzeszkowa z domu Pawłowska, urodziła 6 czerwca 1841 w Milkowszczyźnie. Była młodszą córka adwokata Benedykta Pawłowskiego i jego drugiej żony Franciszki z Kamieńskich. Dzieciństwo spędziła w Grodnie. Ojciec Benedykt zmarł kiedy Eliza miała trzy lata. Wychowaniem zajęła się matka, przy pomocy babki Elżbiety Kamieńskiej, oraz opiekunki Michaliny Kobylińskiej. Eliza od lat dziecięcych dużo czytała i pisała opowiadania. W wieku jedenastu lat wyjechała na naukę do Warszawy. W latach 1852–1857 kształciła się na pensji sakramentek. Tam poznała Marię Wasiłowską, późniejszą Marię Konopnicką. W maju 1857 roku Eliza wróciła do Milkowszczyzny. Rok później w wieku siedemnastu lata wyszła za mąż za Piotra Orzeszkę, ziemianina z powiatu kobryńskiego. Po ślubie zamieszkała w majątku męża w Ludwinowie. Orzeszkowa w tym czasie była zafascynowana wsią. Dużo czytała. Wraz z młodszym bratem męża, Florentym, założyła w Ludwinowie szkółkę wiejską. Tego zaangażowania nie podzielał mąż pisarki. Podczas Powstania Styczniowego w czerwcu 1863 roku Orzeszkowa w Ludwinowie ukrywała Romualda Traugutta przed rosyjskimi władzami. Jesienią 1863 roku Piotr Orzeszko został aresztowany i dwa lata później zesłany na Sybir. Władze carskie majątek w Ludwinowie skonfiskowały. Orzeszkowa w 1864 roku przeniosła się do Milkowszczyzny. Pięć lata później nie radząc sobie z utrzymaniem majątku sprzedała majątek i wyjechała do Grodna. Kiedy otrzymała zgodę kościelną stwierdzenia nieważności małżeństwa oddała się pracy pisarskiej, społecznej i patriotycznej. W 1894 roku wyszła za maż za Stanisława Nahorskiego. Dwa lata później maż Stanisław zmarł na zawał serca. Był to dla pisarki ogromy cios. Orzeszkowa poświęciła się całkowicie twórczości. W swym życiu napisała kilkadziesiąt książek. W 1906 roku otrzymała pierwszą nagrodę Fundacji Franciszka Kochmana ze Lwowa.
Eliza Orzeszkowa zmarła po ciężkiej chorobie serca 18 maja 1910 w Grodnie. Spoczywa w Grodnie na cmentarzu farnym.

Portret Elizy Orzeszkowej - Kazimierz Pochwalski 1879. Źródło: commons.wikimedia.org